Een optimale vruchtbaarheid is van cruciaal belang voor de rendabiliteit van zowel vlees- als melkveebedrijven. Een dier moet drachtig worden om te kunnen afkalven en vervolgens melk te produceren.

Wat is dracht bij een rund?

De dracht van een koe duurt gemiddeld 283 dagen, hoewel dit kan variëren door factoren zoals het ras, de leeftijd van de koe en omgevingsfactoren.

Alles begint wanneer een eicel van de koe wordt bevrucht door een zaadcel van de stier. Dit kan plaatsvinden via natuurlijke dekking of kunstmatige inseminatie (KI). Hoewel KI wereldwijd veel wordt toegepast, is natuurlijke dekking nog steeds de meest gangbare methode in de vleesveesector.

Hoe begint de dracht bij een koe?

Tijdens de ovulatie, ook wel eisprong genoemd, komt een eicel vrij uit de eierstok. Deze eicel is slechts enkele uren vruchtbaar en verplaatst zich via de eileider richting de baarmoeder.

Ontwikkeling van het embryo.

In de eileider kan de bevruchting plaatsvinden als er (fertiele) zaadcellen aanwezig zijn. Na de bevruchting begint de eicel zich te delen en ontwikkelt zich tot een embryo. Het embryo blijft gedurende 4 dagen in de eileider voordat het in de baarmoeder terechtkomt.

Eenmaal in de baarmoeder zweeft het embryo (klein bolletje) een aantal dagen vrij rond. Deze fase staat bekend als het blastocyststadium (dag 7). Binnenin de blastocyst vormt zich een kleine celmassa, de binnenste celmassa, die zich later zal ontwikkelen tot het kalfje. De cellen aan de buitenkant (trofoblastcellen) ontwikkelen zich tot de vruchtvliezen en het foetale deel van de placenta.

Herkenning van de dracht

Rond dag 9-10 na de bevruchting verliest de blastocyst de beschermende buitenlaag, de zona pellucida. De bolvormige conceptus (embryo en de vruchtvliezen) wordt eivormig, buisvormig en uiteindelijk draadvormig (dag 12-14) terwijl het zich uitbreidt in het baarmoederlumen.

Dit uitrekken van de conceptus (van ongeveer 2 mm op dag 13 naar 20 cm of meer tegen dag 19), is heel kenmerkend voor herkauwersembryo’s en is essentieel in de maternale herkenning van de dracht bij runderen.

Het proces zorgt ervoor dat het lichaam van de koe signalen ontvangt die aangeven dat er sprake is van een dracht. Een van de belangrijke effecten hiervan is dat het gele lichaam (corpus luteum), dat na de eisprong werd gevormd, niet wordt afgebroken en verder progesteron blijft produceren. Dit hormoon is essentieel voor de instandhouding van de dracht, omdat het zorgt voor een geschikte omgeving in de baarmoeder waarin het embryo zich kan ontwikkelen.

Placentavorming

Na dag 16-17 begint de conceptus met de implantatie (non-invasief) en de vorming van de placenta.

De placenta bij zoogdieren is een orgaan dat bij drachtige dieren wordt aangelegd als verbinding tussen de foetus enerzijds en het moederdier anderzijds. Herkauwers hebben een unieke placenta in vergelijking met andere zoogdieren.

Bij runderen spreken we over een placenta cotelydonaria of placenta multiplex.  Dit houdt in dat de placenta beperkt blijft tot bepaalde zones: de placentomen. Eén placentoom is opgebouwd uit een foetale cotyledon en een maternale karunkel, die samen zorgen voor de uitwisseling van voedingsstoffen en afvalstoffen tussen moederdier en foetus.

Het zich ontwikkelende embryo bevindt zich in het met vocht gevulde amnion, dat bescherming biedt tegen mechanische schokken.   

Ontwikkeling per trimester

Tijdens de eerste drie maanden van de dracht (eerste trimester) worden de belangrijkste organen gevormd. Na 4 maanden heeft het runderembryo ongeveer de grootte van een kleine kat, en na 6 maanden is het vergelijkbaar met een middelgrote hond. Het derde trimester van de dracht wordt vooral gekenmerkt door een periode van snelle groei. Meer dan 75% van de totale gewichtstoename vindt in deze periode plaats.

Belang van voeding

Een uitgebalanceerd dieet is cruciaal tijdens de dracht, vooral in het laatste trimester, wanneer de voedingsbehoeften toenemen. Voldoende energie, eiwitten, vitaminen en mineralen zijn noodzakelijk voor onder meer een gezonde groei van de foetus, een goede conditie van de koe en een optimale voorbereiding op melkproductie na het afkalven.