Vliegen lijken onschuldig, maar hun impact op runderen is groter dan vaak wordt gedacht. Ze veroorzaken stress, verspreiden ziektekiemen en kunnen ongemerkt leiden tot productieverlies en extra kosten. Waarom dit probleem meer aandacht verdient, lees je in deze blog.

Stress veroorzaakt door vliegen

Vliegen zoals stalvliegen (Stomoxys calcitrans), dazen (Tabanidae) en gezichtsvliegen (Musca autumnalis) vormen een grote bron van stress, vooral in de warme maanden wanneer hun aantallen pieken. Deze insecten veroorzaken voortdurend irritatie, wat leidt tot gedragsveranderingen bij runderen. Ze proberen vliegen af te weren door excessief te zwiepen met de staart, hun hoofd te schudden en plekken met vliegen te vermijden.

Deze aanhoudende activiteit verhoogt het energieverbruik van de dieren en leidt tot een verminderde voeropname, lagere melkproductie en verminderde groei. Stress door vliegen kan ook het immuunsysteem van runderen verzwakken, waardoor ze vatbaarder worden voor ziektes.

Ziekteverspreiding

Vliegen spelen ook een sleutelrol in de verspreiding van infecties en ziektes. Stalvliegen zijn berucht vanwege hun vermogen om ziekteverwekkers zoals Staphylococcus aureus over te dragen. Deze bacterie kan mastitis (uierontsteking) veroorzaken. Gezichtsvliegen daarentegen richten zich vooral op de slijmvliezen van de ogen, neus en mond van dieren. Ze zijn efficiënte vectoren voor het verspreiden van de bacterie die conjunctivitis (ontsteking van het slijmvlies van het oog) veroorzaakt bij runderen.

Naast de hinder die vliegen veroorzaken, is het belangrijk om ook aandacht te hebben voor andere kleine insecten rond het bedrijf. Sommige ziekten bij rundvee worden namelijk niet rechtstreeks door dieren onderling verspreid, maar via insecten. Blauwtong is daar een bekend voorbeeld van. Deze virusziekte wordt overgedragen door knutten (Culicoides), kleine bloedzuigende mugjes die het virus via hun beet van het ene dier naar het andere kunnen verspreiden.

Wanneer een knut bloed zuigt bij een besmet dier, kan het virus zich in het insect ontwikkelen. Bij een volgende beet kan het virus vervolgens worden doorgegeven aan een ander rund, schaap of geit. Hierdoor kunnen uitbraken zich snel verspreiden wanneer de populatie van deze insecten toeneemt, vooral tijdens warme en vochtige periodes.

Dit toont aan dat een goede insectencontrole rond stal en weide een belangrijk onderdeel is van het algemene gezondheidsmanagement op het bedrijf.

Secondaire infectie

Bloedzuigende vliegen zoals dazen veroorzaken pijnlijke beten die de huid beschadigen. Deze wondjes vormen toegangspoorten voor bacteriën en andere ziekteverwekkers. Het resultaat kan variëren van milde huidirritaties tot ernstige infecties zoals abcessen of lymfangitis.

Daarnaast kunnen vliegen myiasis veroorzaken, een ernstige aandoening waarbij vliegen eitjes in wonden of op de intacte huid leggen. De larven die uitkomen, voeden zich met weefsel en veroorzaken necrose, wat leidt tot ernstige ontstekingen, hevige pijn en uitgebreide weefselschade. Zonder behandeling kan myiasis soms zelfs fataal zijn.

Economische gevolgen

De gecombineerde effecten van stress, ziekteverspreiding en secundaire infecties resulteren in aanzienlijke economische verliezen voor de veehouderij. Deze omvatten verliezen zoals lagere melkproductie en groeisnelheid en hogere kosten (medisch, arbeid, ..).

Studies schatten dat vliegeninfecties de veehouderij jaarlijks miljoenen euro’s kosten.

Aanpak en preventie

Het beheersen van vliegenproblematiek vereist een geïntegreerde en systematische aanpak. Preventieve maatregelen zijn cruciaal om de vliegenpopulatie onder controle te houden en de gezondheid van runderen te beschermen:

• Hygiëne: Regelmatige schoonmaken van de stallen en het verwijderen van mest, strooisel en voerresten om broedplaatsen voor vliegen te elimineren.
• Insecticiden en insectenwerende middelen (repellents): Toepassing van veilige bestrijdingsmiddelen, bij voorkeur op natuurlijke basis, om vliegenpopulaties te verminderen
• Mechanische bescherming: Het gebruiken van vliegenvallen, vliegengaas en ventilatiesystemen om vliegen te vangen of uit de stallen te weren.
• Monitoring en evaluatie: Regelmatige inspectie van de stallen en monitoring van vliegenpopulaties zodat tijdig ingegrepen kan worden bij een toename.

Conclusie

De impact van vliegen op de gezondheid en het welzijn van runderen is significant. Door hun rol als stressveroorzakers en ziektevectoren veroorzaken ze niet alleen schade aan de dieren zelf maar ook aan de economische winstgevendheid van veehouderijen. Het implementeren van een geïntegreerde strategie tegen vliegen kan helpen om de negatieve effecten te minimaliseren.